Jean Froissart

TOMA DE PONTEVEDRA

POLO DUQUE DE LANCASTER

EN 1386

(Tradución de Henrique Harguindey das referencias a Pontevedra nas Crónicas de Froissart,

tomo XI, pp. 410-417 da edición de Kervyn de Let enhove, dixitalizada na biblioteca en liña

Gallica, da Bibliothèque Nationale de France)

1

« Aínda que o duque de Lancaster morase na vila de Santiago de Galiza –e

mais a duquesa e as súas fillas- a súa xente non moraba nela senón que cabalgaba a

miúdo pola campía de Galiza conquistando vilas e castelos, e das conquistas que

fixeron neste tempo e como as fixeron heivos lembrar eu a verdade e mais os

nomes de todas as vilas que tomaron, porque fun informado diso cumpridamente

por cabaleiros e escudeiros de Inglaterra e de Portugal que participaron en todas

as conquistas, e especialmente polo xentil cabaleiro de Portugal do que tratei

enriba, que moi agarimosamente e amigablemente, en Meldebourg na Zeelandia,

con ocasión da súa viaxe a Prusia, onde el ía nese momento, me informou. Xa vos

dixen o nome dese cabaleiro e vóuvolo repetir : chámanlle ou chamábanlle Jehan

Ferrant Parcek. [João Fernandes Pacheco]

Así di o relato que monseñor Thomas Moriaulx [Thomas Morieux] -que

daquela era mariscal da hoste do duque de Lancaster- cando o duque regresou de

Portugal e de Ponte de Mouro e volveu para a cidade de Santiago, dixo que non

quería permanecer nela, pois que estaba en país de conquista, senón que ía

cabalgar e facer proezas de armas e ía empregar os compañeiros, que tamén tiñan

gran desexo de cabalgar.

Fixo, logo, os preparativos e as disposicións, e dixo que quería penetrar en

Galiza máis adiante do que o tiña feito, e que non había deixar vila nin castelo que

non puxese baixo a obediencia do duque. E partiu un día da cidade de Santiago con

máis de seiscentas lanzas e mil douscentos arqueiros, e tomou o camiño dunha boa

vila de Galiza que lle chaman Pontevedra e que lles era rebelde, e tanto fixo que alá

2

chegou coas súas tropas. Os de Pontevedra estaban ben avisados da chegada dos

ingleses porque os campesiños fuxían diante deles e púñanse a salvo nas boas vilas.

Estaban nesas reunidos en consello para decidiren o que ían facer, se se habían

defender tanto como puidesen durar ou se se habían render, e non había acordo

entre todos. O pobo miúdo era partidario da rendición, o rexedor que gobernaba a

vila e que fora enviado e encarregado polo rei de Castela, xunto co seu consello e

os ricos homes da vila, querían que se resistise e dicían que de se renderen

decontado non habían ter proveito nin honor.

Estaban aínda na praza debatendo cando a vixía que estaba na garita deu o

son para advertir de que os ingleses se achegaban. Daquela desfíxose a asemblea e

todos gritaron : « Ás defensas ! Ás defensas ! ». Tiñades que ver aos de Pontevedra

ocupados en correr ás murallas e levar pedras e grosos madeiros, dardos. bancos e

xavelinas. E ben amosaban que se ían defender con gran vontade e que non se

habían render doadamente.

Cando o mariscal do duque e as súas tropas chegaron diante de Pontevedra,

puxeron pé a terra e entregáronlles os seus cabalos aos criados, e logo ordearon os

seus bandos para asaltar. Dispuxeron arqueiros todo de arredor da vila, cos arcos

tendidos e dispostos para tirar, e nos foxos entraron soldados ben protexidos con

escudos e provistos de todas as armas. Entón fixeron soar a trompeta do mariscal

para asaltar. Daquela puxéronse mans á obra, e os que estaban dentro dos foxos

gabearon contra enriba, levando nas mans picos ou barras de ferro nas que se

apoiaban para picar e furar a muralla.

Enriba estaban os homes da vila, que lles botaban sobre a testa cantos

madeiros, pedras e croios podían e feríanos moi grandemente. E teríano feito

moito máis de non ser polos arqueiros que se mantiñan na beira dos foxos e

disparaban con tanta intensidade que ninguén ousaba amosarse na muralla e

feriron e mancaron moitos dos do interior. Especialmente resultou magoado o

rexedor da vila por unha frecha que lle furou o capacete e mais a testa e tivo que

abandonar a defensa e ser levado para a casa. A xente miúda da vila non se

encarraxou por iso pois el non quería que a vila se rendese. Endebén, non foi a vila

tomada, despois de aquel ser mancado, senón que a defenderon con maior acritude

e coidado que dantes e ben lles cumpría. Así durou o asalto até a noite, en que

soaron a retirada, e houbo feridos polas dúas partes. Os ingleses abandonaron o

asalto e volveron para as súas moradas, coa intención de no outro día á mañán

volveren ao asalto sen deixaren a vila, que había ser tomada ou rendida.

Esa noite formaron consello xuntos os de Pontevedra e dixeron :

-Somos xente tola ao nos facermos ferir e mancar deste xeito por nada. Por

qué non facemos igual que fixeron os de Ruellès e Cloppès, e tamén os da Coruña –

non sendo o castelo- que se renderon ao duque de Lancaster e a dona Constanza, a

súa muller, filla do rei don Pedro, coa condición de que se as boas vilas de España

se renden ao duque eles tamén se han render ? Ao facéreno así, fixeron o mellor,

pois permanecen en paz.

3

-De certo –dixeron outros- Queremos facelo así e dende onte tiñamos esa

boa vontade, mais o noso rexedor desaconsellóunolo. Agora recibiu o pago por iso,

pois moita sorte ha ter se non morre da ferida que ten na testa.

-Vamos falar con el –dixeron uns – e preguntarlle qué sería ben facermos

agora, pois o certo é que mañán cediño os ingleses han estar de volta e non nos han

deixar en paz : han ter a vila pola forza ou de grado.

A este consello se ativeron os de Pontevedra, e até doce homes dos máis

notables da vila foron á casa do rexedor, que se chamaba, paréceme, Dieu Tale de

Lyon. Atopárono deitado sobre dun leito no medio da súa casa ; axiña lle fixeran

cura na ferida e na testa, e como a cousa era moi recente non lle doía moito aínda.

Púxolles boa cara aos que coñecía e o viñeran ver e preguntoulles polo asalto e

como resultara. Eles dixéronlle :

- Moi ben grazas a Deus, non sendo canto a vós. Non tivemos outro dano.

Mais pola mañán ven o forte, porque todos estamos convencidos de que haberá

asalto e nós non somos xente de defensa senón xentes sinxelas que descoñecemos

o relativo a ela. Vimos, logo aconsellarnos convosco para saber que debemos facer.

Estes ingleses ameázannos moi duramente, porque, se somos tomados pola forza

pasaránnos a todos pola espada sen mercede, e a maiores habemos perder corpos

e bens.

-De certo –dixo Dieu Tale de Lyon- nunca podedes ter deshonor por vos

renderdes, mais tratade con eles sabiamente e facede, se podedes, que non sexan

os vosos señores, co dominio desta cidade, senón dicídelles que vos colocaredes

moi de grado baixo a obediencia do duque de Lancaster, e igualmente da señora,

como fixeron os da Coruña, pois nunca inglés ningún entrou na cidade. Eles

enviáronlles fóra provisións para tomar e pagar cos seus cartos. Así habedes vós

facer se vos é posible, se me facedes caso, e eu creo que eles aceptarán de grado a

toma e a obediencia porque aínda hai en Galiza moitas vilas que conquistar. E han

pasar ben lixeiros.

-Dicides moi ben –responderon eles- Habémolo facer así pois que vós nolo

aconsellades.

A este consello se ativeron os que alá foran e mais a cidade toda, e pasaron a

noite o mellor que puideron. E cando chegou a mañán e se ergueu o sol, escolleron

homes que enviaron fóra da vila, encarregados e informados para faceren tratados

co mariscal. Estes homes eran sete e non ían moi ben vestidos senón moi mal, cos

pés descalzos e a testa descuberta, mais sabían falar ben e foron cabo do mariscal

que se estaba a preparar para volver ao asalto. Leváronlle eses homes, que se

axeonllaron diante del. Saudárono e dixéronlle na súa linguaxe española1 :

1 A frase “na súa linguaxe española” non aparece en todos os manuscritos, pola contra a inmediata

que precisa que os de Pontevedra lle falaban ao mariscal en lingua galega si que aparece en todos.

Cómpre – pois que Froissart utiliza a primeira como equivalente da segunda- entendela como “na

súa linguaxe hispánica”.

4

-Monseñor, enviáronnos os da vila de Pontevedra, que manifestan así, e nós

por eles, que de grado se han pór baixo a vosa obediencia, quer dicir a obediencia

do duque de Lancaster e a señora, na forma e maneira que fixeron os da Coruña.

Dos bens e provisións da vila teredes a fartar para collerdes cortésmente polo voso

diñeiro pagando o que cada alimento vale no seu lugar. A intención dos que nos

envían aquí é que non empreguedes máis a forza contra deles : nin vós nin home

voso ningún ha entrar armado, mais se vós e algúns dos vosos queredes ir con

toda sinxeleza habedes ser benvidos.

O mariscal tiña á súa beira un inglés que entendía moi ben a linguaxe galega,

e lle dicía en inglés todas as palabras consonte aqueles llas ían expresando. O

mariscal respondeulles brevemente e díxolles :

- Volvede á vila e mandade vir ás barreiras os que vos enviaron para me

falardes. Doulles a seguranza, todo o día de hoxe e mais o de mañán, se estamos de

acordo, ata saír o sol.

-De acordo, señoría –responderon eles.

Ao que partiron e volveron para a vila de Pontevedra atoparon nas barreiras

a maior parte dos da cidade, aos que lles deron resposta e relación da súa

embaixada, dicindo :

-Axiña o mariscal vai vir rente das barreiras para falar convosco. E se non

sodes xente abondo podedes reunir aquí todos cantos queirades.

Entón reuniron nese lugar todos os homes notables da cidade en multitude

e axiña viron chegar a monseñor Thomas Moriaulx, o mariscal e a súa tropa nun

total de corenta cabalos. Tan axiña como chegou, baixou diante da barreira, e toda a

súa xente tamén, e logo falou e dixo deste xeito :

-De entre vós, homes de Pontevedra, enviástesnos sete, e eu pola miña

parte, creo que lles destes a vosa confianza. Dixeron, así, que de grado habíades

recoñecer por señor e señora o duque de Lancaster e a súa esposa, da forma e

maneira que fixeron os da Coruña mais que non queredes ter outros gobernantes

fóra vós mesmos. Orabén, dicídeme : que señorío había ter aquí monseñor se

dentro non houbese xentes súas ? Cando vós quixerades seriades del e cando non

quixerades, non. Sabede que a miña intención e a dos meus compañeiros é nomear

un bo capitán que vos goberne e defenda e faga xustiza a todos ; e todos os oficiais

do rei de Castela han ser cesados. E se non queredes que sexa así, dicídemo, pois

iso foi o que nós decidimos.

Daquela solicitaron un tempiño para se reuniren en consello e decidiron, e

logo falaron e dixeron :

-Monseñor, confiamos grandemente en vós e na vosa palabra, mais tememos

por riba de calquera cousa os saqueadores, pois moito mallaron en nós tais xentes

no pasado que aínda nos lembramos ben deles. Cando monseñor Bertrán de

5

Claiequin [Bertrand Du Guesclin] e os bretóns viñeron por primeira vez a estas

terras2, fixeron tanta pillaxe que nada nos deixaron e por esa razón os receamos.

-Non é caso –respondeu monseñor Thomas- Xa non ha entrar saqueador

ningún na vosa vila e non habedes perder cousa ningunha por nós. Non vos

pedimos máis nada que a obediencia.

Con estas palabras estiveron eles de acordo.

Entón entrou o mariscal na cidade e as súas xentes, moi discretamente, e a

súa hoste mantívose acampada fóra de todo. Enviáronlles vintecatro cargas de bo

viño e outras tantas de pan, e gran cantidade de aves de corral para os señores. E o

mariscal permaneceu ese día na vila e puxo oficiais en nome do duque de

Lancaster, e situou como capitán un galego, home de ben, que estivera sempre en

Inglaterra coa señora Constanza, polo que os de Pontevedra se puxeron moi

contentos. E alí permaneceu o mariscal a noite toda, e no outro día pola mañán

volveu xunto da hoste. »

Notas :

1.- Os nomes de persoas mantéñense coa grafía orixinal de Froissart, dando entre corchetes a

grafía actual a primeira vez que aparece no texto se é que a persoa foi identificada.

2.- Os nomes das vilas danse na súa forma actual cando foron identificadas de xeito seguro, e

coa forma utilizada por Froissart cando non foron identificadas ou hai distintas interpretacións.

3.- O suceso relatado aconteceu no outono de 1386 e foi escrito por Froissart pouco tempo

despois.

2 En 1367 Du Guesclin, con Henrique de Castela, fixera unha rápida incursión en Galiza sen atopar –

polo que parece- moita resistencia.

6

Document Outline

Jean Froissart

TOMA DE PONTEVEDRA

POLO DUQUE DE LANCASTER

EN 1386

Con estas palabras estiveron eles de acordo.